Thủy Kế: Kế hoạch giao dịch

"Binh giả, quốc chi đại sự, tử sinh chi địa, tồn vong chi đạo, bất khả bất sát dã." — Tôn Tử, Thiên 1: Thủy Kế (始計). (Chiến tranh là việc lớn của quốc gia, là nơi quyết định sống chết, không thể không xem xét kỹ lưỡng.)

"Phù vị chiến nhi miếu toán thắng giả, đắc toán đa dã; vị chiến nhi miếu toán bất thắng giả, đắc toán thiểu dã." (Chưa đánh mà tính toán kỹ trong miếu đường thì phần thắng nhiều; tính ít thì phần thắng ít. Tính nhiều thì thắng, tính ít thì thua, huống chi không tính gì cả!)

Tôn Vũ viết Binh pháp cách đây hơn 2.500 năm, dâng lên vua Ngô Hạp Lư. Sau hơn 14 năm trên thị trường tài chính, từ Forex đến phái sinh hàng hóa và tiền mã hóa, tôi nhận ra thị trường chính là "chiến trường" hiện đại, và trader chính là "tướng quân" cần có kế hoạch, kỷ luật, khả năng thích nghi. Bạn sẽ không bao giờ thấy một vị tướng ra trận mà không có kế hoạch.

Nhưng hàng ngày, hàng triệu trader bước vào thị trường mà không biết mình sẽ mua hay bán, ở đâu, với bao nhiêu vốn, và khi nào thoát ra.

Tôn Tử đề ra "Ngũ Sự", năm yếu tố quyết định thắng bại, áp dụng vào giao dịch:

• Đạo là niềm tin vào hệ thống giao dịch của chính bạn
• Thiên là thời điểm — chu kỳ kinh tế, mùa vụ hàng hóa, phiên giao dịch
• Địa là loại thị trường bạn chọn — mỗi "địa hình" có rủi ro và cơ hội riêng
• Tướng chính là bạn — trí, tín, nhân, dũng, nghiêm
• Pháp là hệ thống giao dịch cụ thể, phải rõ ràng và lặp lại được

Và "Thất Kế" — bảy câu hỏi cần trả lời trước mỗi giao dịch: xu hướng chính là gì, tín hiệu vào lệnh dựa trên tiêu chí nào, điểm cắt lỗ đặt ở đâu và tại sao, tỷ lệ risk:reward có tối thiểu 1:2 không, khối lượng có đúng quy tắc quản lý vốn không, có tin tức quan trọng sắp công bố không, và tâm lý bạn lúc này có đủ ổn định để giao dịch không.

Tháng 3/2020, VN-Index giảm từ 991 xuống 659 điểm: mất 33% trong hai tháng vì COVID. Nhà đầu tư không có kế hoạch mua VNM ở 120.000đ/cp vì "bluechip an toàn", không đặt cắt lỗ, khi giá về 85.000đ mới hoảng loạn bán: lỗ 29%. Nhà đầu tư có kế hoạch đã chuẩn bị sẵn kịch bản giảm sâu, chờ VN-Index về vùng 650-700 mới vào mua HPG ở 17.000đ với stop-loss 15.000đ; đến tháng 12/2020, HPG lên 45.000đ: lãi 165%.

Cùng một thị trường, cùng một thời điểm, kết quả hoàn toàn khác nhau chỉ vì một người có kế hoạch và một người không.

Về tri thức gốc: Thủy Kế tương ứng với Chánh kiến trong Bát Chánh Đạo — nhìn rõ thực tại, không bị ảo tưởng che mờ. Trading Plan chính là "chánh kiến tài chính": nhìn thẳng vào rủi ro trước khi hành động, không tự lừa mình.

Binh Pháp Tôn Tử nằm ngoài bốn trụ cột của Phương pháp Tri Thức Gốc, nhưng củng cố thêm cho chúng. Phần này được dạy kỹ nhất trong khóa Quản trị rủi ro.