Binh pháp Tôn Tử và giao dịch
Hỏa Công: Đòn bẩy và phái sinh
"Vua không thể vì giận mà phát binh, tướng không thể vì tức mà gây chiến." Đòn bẩy khuếch đại cả lãi lẫn lỗ — và không bao giờ nên chạm vào nó khi đang mang cảm xúc.
"Dĩ hỏa tá công giả minh, dĩ thủy tá công giả cường." — Tôn Tử, Thiên 12: Hỏa Công (火攻). (Dùng lửa hỗ trợ tấn công là sáng suốt, dùng nước là mạnh mẽ.)
"Chủ bất khả dĩ nộ nhi hưng sư, tướng bất khả dĩ uẩn nhi trí chiến." (Vua không thể vì giận mà phát binh, tướng không thể vì tức mà gây chiến.) — không bao giờ dùng đòn bẩy cao khi đang mang cảm xúc.
"Hỏa công" chính là đòn bẩy. Đòn bẩy 1:100 khuếch đại lãi 100 lần — và khuếch đại lỗ 100 lần y hệt. Năm điều kiện cần có trước khi dùng: kế hoạch cụ thể, thời điểm phù hợp, điều kiện thuận lợi, stop-loss đã đặt, tâm lý sẵn sàng.
DCA hoàn toàn không phù hợp cho sản phẩm có đòn bẩy cao — đây là sai lầm chết người mà nhiều người mới mắc phải.
Nhiều công ty chứng khoán Việt Nam cho vay margin tỷ lệ 1:1 đến 1:2. Tháng 4/2022, margin toàn thị trường đạt đỉnh 210.000 tỷ đồng. Chị Lan ở TP.HCM có tài khoản 500 triệu, vay margin thêm 500 triệu — tỷ lệ 1:1, mua HPG ở 42.000đ/cp.
VN-Index sập, HPG giảm về 22.000đ, -48%. Bị margin call, bán bắt buộc, lỗ ròng 230 triệu — 46% vốn gốc. Nếu không dùng margin: lỗ 48% trên 500 triệu là 240 triệu, nhưng vẫn giữ được cổ phiếu, HPG sau đó hồi lên 30.000đ, chỉ còn lỗ 28%.
Không có lợi thế rõ ràng thì không dùng đòn bẩy — margin trong downtrend là tự phóng hỏa thiêu mình, đặc biệt nguy hiểm với thị trường Việt Nam vì biên độ T+0 là ±7% trên HOSE.
Nguyên tắc thực chiến: người mới nên dùng đòn bẩy thực tế 1:5 đến 1:10, tăng dần khi hệ thống đã ổn định. Không bao giờ để margin quá 20% tài khoản cho tổng các lệnh đang mở. DCA kết hợp đòn bẩy là công thức cháy tài khoản, không có ngoại lệ.
Về tri thức gốc: Hỏa Công tương ứng với cặp Trí tuệ (Paññā) và Giới (Sīla) trong Phật giáo — trí tuệ luôn phải đi kèm kỷ luật. Đòn bẩy là sức mạnh lớn (biết dùng là Paññā), nhưng thiếu kỷ luật (Sīla) là tự hủy. Giữ margin dưới 20% là Sīla; biết khi nào nên dùng đòn bẩy là Paññā.
Binh Pháp Tôn Tử nằm ngoài bốn trụ cột của Phương pháp Tri Thức Gốc, nhưng củng cố thêm cho chúng. Phần này được dạy kỹ nhất trong khóa Quản trị rủi ro.
Bài liên quan
Dụng Gián: Thông tin và phân tích cơ bản
"Biết trước không cầu ở quỷ thần, không suy từ tương tự — phải lấy từ người biết thực tế." Tôn Tử kết thúc Binh pháp bằng thiên về thông tin — không có phép thuật nào dự đoán được tương lai, chỉ có dữ liệu.
Cửu Địa: Tâm lý giao dịch
"Đặt vào đất chết rồi mới sống, rơi vào nơi diệt vong rồi mới tồn tại." Nhiều trader giỏi nhất tôi biết đã từng cháy tài khoản. Thứ tách họ khỏi số còn lại là những gì họ rút ra sau lần cháy đó.
Địa Hình: Các loại thị trường
Forex, hàng hóa phái sinh, chứng khoán phái sinh Việt Nam, crypto — mỗi thị trường là một "địa hình" riêng, với giờ vàng, rủi ro và tốc độ khác nhau. Hiểu sâu một cái tốt hơn biết qua loa mười cái.