Cửu Biến: Thích ứng

"Tướng thông ư cửu biến chi lợi giả, tri dụng binh hĩ." — Tôn Tử, Thiên 8: Cửu Biến (九變). (Tướng nào thông hiểu lợi hại của chín sự biến đổi, người đó biết dùng binh.)

Không có chiến thuật nào áp dụng mọi lúc mọi nơi. Tôn Tử liệt kê năm nhược điểm nguy hiểm: Tất tử (liều chết, over-trade), Tất sinh (tham sống, cắt lãi sớm), Phẫn tốc (nóng giận, revenge trading), Liêm khiết (sĩ diện, không cắt lỗ), Ái dân (tiếc nuối — không đóng lệnh thua). Trong cuộc sống không có sự tuyệt đối, mọi thứ đều thay đổi, cách đối mặt tốt nhất là thích nghi.

Năm 2022, thị trường chứng khoán Việt Nam chuyển từ bull market (2020-2021) sang bear market, đồng thời hàng loạt vụ thao túng giá bị phanh phui — FLC, Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát. Trader không thích ứng tiếp tục chiến lược "mua đáy" như 2020, mỗi lần VN-Index giảm 50-100 điểm lại mua vào; kết quả VN-Index giảm từ 1.528 xuống 873 điểm, -43%, "đáy" cứ thấp hơn "đáy".

Trader thích ứng nhận ra "luật chơi" đã thay đổi — chuyển từ buy-and-hold sang swing trading ngắn, giảm tỷ trọng cổ phiếu, tăng tiền mặt, chỉ vào lệnh khi có setup rõ. Chiến thuật hiệu quả năm 2020-2021 trở thành "thuốc độc" năm 2022. Thị trường thay đổi, trader phải thay đổi theo.

Nguyên tắc thực chiến: xây dựng ít nhất hai đến ba chiến thuật cho các điều kiện khác nhau — thị trường trending, thị trường range, biến động vì tin tức. Và biết khi nào không giao dịch cũng là một chiến thuật quan trọng không kém.

Về tri thức gốc: Cửu Biến tương ứng với Vô thường (Anicca) trong Phật giáo — quy luật cơ bản nhất của tồn tại là mọi thứ đều thay đổi. Thị trường luôn thay đổi, chiến thuật hiệu quả hôm nay có thể thất bại ngày mai. Trader giỏi không bám vào một phương pháp, họ thích nghi liên tục.

Binh Pháp Tôn Tử nằm ngoài bốn trụ cột của Phương pháp Tri Thức Gốc, nhưng củng cố thêm cho chúng. Phần này được dạy kỹ nhất trong khóa Quản trị rủi ro.